De piramides van Bosnië

Weinig piramideverhalen maken zoveel los als de heuvels bij Visoko, een stadje ten noordwesten van Sarajevo. Sinds 2005 zegt Sam Osmanagich dat daar de oudste en grootste piramides ter wereld liggen. Veel mensen reizen er speciaal voor naartoe, en er wordt al jaren gemeten. Hier zetten we voor je op een rij wat er beweerd wordt, wat er gemeten is en hoe de wetenschap ernaar kijkt. Dan kun je je eigen beeld vormen.
Wat Osmanagich zegt
Volgens Osmanagich en zijn stichting is de heuvel Visočica een piramide. Hij noemt hem de Piramide van de Zon. In de omgeving ziet hij er meer, waaronder de Piramide van de Maan en de Drakenpiramide, verbonden door gangen onder de grond: de Ravne-tunnels. Hij wijst op de nauwkeurige ligging op het noorden, op blokken die volgens hem ter plekke gegoten beton zijn, en op een fossiel blad dat ruim 30.000 jaar oud zou zijn. Hij noemt de piramides energieversterkers en spreekt van een straal van energie die uit de top omhoog gaat. De tunnels schrijft hij een gunstige werking op de gezondheid toe. Sinds 2006 wordt er gegraven, en een deel van de tunnels is open voor bezoekers.
Wat er gemeten is
De stichting en onderzoekers die met haar samenwerken, meten al jaren in en rond de heuvels. Dit zijn de metingen waar het meest over wordt gesproken.
Geluid boven het gehoor. In 2011 meldden Paolo Debertolis en Heikki Savolainen op een congres in Visoko dat ze ultrasoon geluid hadden opgenomen bij de top van de Piramide van de Zon en in de tunnels, en niet op de heuvels eromheen. Het verscheen als korte congresbijdrage, uitgegeven door de stichting.
Een signaal van tienduizenden hertz. In april 2010 heeft een Kroatische groep rond Slobodan Mizdrak bij de top van de Piramide van de Zon een elektromagnetisch signaal van ongeveer 28 kHz gemeten, met twee veldmeters, een oscilloscoop en een spectrometer. Het signaal was sterk aan de plek gebonden, op een strook van zo'n vijf meter breed. Een jaar later hebben Paolo Debertolis en Sara Acconci er met ultrasoonmicrofoons en een spectrumanalysator signalen rond 30 tot 35 kHz opgenomen. Soms verdween het signaal een paar minuten en kwam het daarna terug.
Negatieve ionen. In de Ravne-tunnels telt de stichting sinds 2018 twee keer per jaar de negatieve ionen in de lucht. Ze meldt 10.000 tot ruim 300.000 per kubieke centimeter, met een hoogste meting van 330.000. In gewone buitenlucht zijn dat er 100 tot 5.000. Als mogelijke bronnen noemt de stichting het kwartshoudende gesteente, het water dat onder de grond stroomt en het stabiele klimaat in de gangen.
7,83 hertz. Ook de Schumann-resonantie wordt genoemd. Die is echt, maar hoort bij de aarde als geheel: je kunt hem overal meten, ook in je eigen tuin. Dat hij in Visoko te meten is, zegt dus weinig over de heuvel zelf.
De metingen worden nog steeds herhaald, en elk jaar komen er nieuwe bij.
Hoe geologen en archeologen ernaar kijken

In 2006 onderzocht een team van de faculteit Mijnbouw en Geologie van de Universiteit van Tuzla de heuvel. Hun conclusie: Visočica is een natuurlijke formatie van afzettingsgesteente. Heuvels met zulke driehoekige flanken kennen geologen als flatirons, en ze komen op veel plaatsen in de wereld voor. Bij de opgravingen kwamen platen van conglomeraat en zandsteen tevoorschijn, die ook in de natuur zo breken.
Een groep Europese archeologen wees het idee in 2006 in een gezamenlijke verklaring af. Osmanagich houdt vol dat de wetenschap zich vergist. Op de top van Visočica liggen overigens wel echte sporen van het verleden: de resten van een middeleeuwse vesting.
Waarom het toch boeit
Wat je ook gelooft over de heuvels zelf, Visoko is een bijzondere plek. Nergens anders wordt zo lang en zo vaak gemeten aan een piramidevorm, en de gangen zijn gewoon te bezoeken. Het laat zien hoe sterk de piramide tot de verbeelding spreekt. Wat er elders aan piramides is gemeten, lees je bij piramide-energie.
Veelgestelde vragen
Zijn de Bosnische piramides echt?
Dat is de grote vraag. Osmanagich en zijn stichting zeggen van wel. De geologen die de heuvel onderzochten, zien een natuurlijke formatie, en archeologen hebben het idee afgewezen. Overtuigend bewijs dat de heuvels door mensen zijn gebouwd, is er tot nu toe niet.
Wat wordt er in de Ravne-tunnels gemeten?
Volgens de stichting veel negatieve ionen, een gelijkmatige temperatuur en vochtigheid, weinig straling en een signaal rond 28 kHz. In 2010 en 2011 hebben twee onderzoeksgroepen boven op de Piramide van de Zon signalen gemeten tussen 28 en 35 kHz.
Wie is Sam Osmanagich?
Een Bosnisch-Amerikaanse zakenman uit Houston. Hij kwam in 2005 met het idee dat de heuvels bij Visoko piramides zijn, en leidt sindsdien de stichting die er graaft.
Heeft 7,83 Hz iets met de piramide te maken?
7,83 Hz is de Schumann-resonantie, een trilling tussen het aardoppervlak en de ionosfeer. Die is overal op aarde te meten, dus ook in Visoko.

Geschreven door Marijn Makkes van der Deijl, die sinds 2019 met koper en piramides werkt.
Bronnen
- Mizdrak, S. (2010). Metingen van een elektromagnetisch signaal bij de top van de Piramide van de Zon, april 2010.
- Debertolis, P. en Acconci, S. (2011). Verslag van ultrasoonmetingen bij de Piramide van de Zon, mei 2011. SB Research Group.
- Osmanagich, S. (2026). Origin and Environmental Role of Negative Air Ions. Journal of Environmental Science and Engineering 15(3), 88–106. doi:10.17265/2162-5298/2026.03.003
- Debertolis, P. en Savolainen, H. (2011). Research of ultrasound wave emissions by megalithic structures in Visoko Valley. 2nd Congress ICBP, Visoko. Bosnian Foundation of the Pyramid of the Sun.
- Osmanagich, S. (2025). Environmental Ionization in Enclosed Geospheres: Comparative Study of Global and Local Measurements (2018–2025). Journal of Advanced Artificial Intelligence, Engineering and Technology 1(3). doi:10.56147/aaiet.1.3.24
- Vrabac, S. e.a. (2006). Onderzoek naar de heuvel Visočica. Universiteit van Tuzla, faculteit Mijnbouw en Geologie.
- European Association of Archaeologists (2006). Verklaring over de "Bosnische piramides".
Laatst bijgewerkt: november 2026