Piramides

Een koperen Russische piramide naast een koperen Cheops-piramide

Een piramide is een van de oudste vormen die mensen bouwden, en een van de eenvoudigste: vier driehoeken die elkaar in één punt raken. Hier nemen we je mee naar waar die vorm vandaan komt, laten we je de twee vormen zien die je nu het meest tegenkomt, en vertellen we hoe mensen een piramide in huis en tuin een plek geven.

Waar de vorm vandaan komt

De bekendste piramide is de Grote Piramide van Gizeh, gebouwd voor farao Choefoe, die de Grieken Cheops noemden. Hij is zo'n 4.500 jaar oud. De basis meet ruim 230 meter per zijde, de oorspronkelijke hoogte was ongeveer 146 meter, en de zijden lopen op onder een hoek van bijna 52 graden. Verklein je die verhouding, dan heb je de Cheops-piramide die je nu als frame van koper of hout op je vensterbank kunt zetten.

Hoe precies de Egyptenaren bouwden, houdt mensen al eeuwen bezig. In 1859 schreef de Londense uitgever John Taylor dat het getal pi in de maten van de Grote Piramide zat. De Schotse sterrenkundige Charles Piazzi Smyth ging nog verder: volgens hem werkten de bouwers met een eigen piramide-inch, en lag in de gangen een tijdlijn van de wereldgeschiedenis besloten. In 1880 reisde de jonge Flinders Petrie naar Gizeh om dat na te meten. Zijn maten waren zo nauwkeurig dat archeologen ze nog steeds gebruiken, maar de piramide-inch vond hij niet terug. Veel van wat je vandaag over piramides hoort, begint bij die zoektocht naar betekenis in de maten.

Twee vormen: Cheops en Russisch

Cheops-piramideRussische piramide
HerkomstGrote Piramide van Gizeh, EgyptePiramides van Alexander Golod, Rusland, vanaf 1990
VormBreed en laagSmal en hoog, ongeveer twee keer zo hoog als breed
HellingBijna 52 gradenRuim 75 graden
Maten bij Meditech13 × 12 × 8 cm en 24 × 23 × 15 cm10 × 10 × 20 cm en 15 × 15 × 30 cm
MateriaalKoper, gelakt of ongelaktKoper, gelakt of ongelakt

Met de koperen Cheops-piramide beginnen de meeste mensen. Hij past op een vensterbank of een plank en valt niet uit de toon. De Russische piramide is een ander verhaal: door zijn hoogte trekt hij de aandacht, en hij staat mooi in de tuin of tussen planten.

Wie omhoog kijkt naar een kerkspits, ziet die steile vorm vaak terug. Bouwkundigen spreken van een naaldspits zodra de dakvlakken steiler staan dan 70 graden; de slankste gotische spitsen komen uit rond de 80. Met ruim 75 graden heeft een Russische piramide de helling van een klassieke naaldspits: dezelfde lijn die bouwmeesters eeuwenlang kozen om een gebouw naar boven te laten wijzen.

Andere piramides

Cheops en Russisch zijn de vormen die je nu het vaakst ziet. Maar mensen bouwen al zo'n 4.700 jaar piramides, en lang niet allemaal op dezelfde manier. Een paar die het verhaal mooi laten zien.

In Egypte, vóór Gizeh

De eerste piramide was een trap. Rond 2650 voor Christus stapelde de architect Imhotep in Saqqara voor farao Djoser zes lagen op elkaar, samen ruim 62 meter hoog. Een generatie later wilde farao Snofroe, de vader van Choefoe, een piramide met gladde zijden. Bij Dahsjoer staat zijn Knikpiramide: halverwege gaat de helling van ongeveer 54 naar 43 graden, waarschijnlijk omdat de bouw te steil werd. Zijn Rode Piramide, een paar kilometer verderop, is meteen in die lagere hoek gebouwd en geldt als de eerste echte gladde piramide. Pas daarna kwam Gizeh, met zijn bijna 52 graden.

Buiten Egypte

In Soedan, het oude Nubië, staan meer piramides dan in Egypte: ruim tweehonderd, de meeste bij Meroë. Ze zijn kleiner en veel steiler, een beetje zoals de Russische vorm. In Mexico bouwden de Maya en andere volken trappiramides met een tempel op de top. De piramide van Kukulcán in Chichén Itzá telt aan elke kant 91 treden, met het platform bovenop samen 365, zoveel als het jaar dagen heeft. Rond de equinox valt de schaduw zo op de trap dat er een slang naar beneden lijkt te kruipen. De grootste piramide ter wereld, gemeten naar inhoud, staat ook in Mexico: die van Cholula, zo begroeid dat hij op een heuvel lijkt, met een kerk op de top. In Rome staat sinds ongeveer 12 voor Christus de steile piramide van Cestius, het graf van een Romein die Egypte bewonderde. En sinds 1989 staat er een piramide van glas en staal voor het Louvre in Parijs, ontworpen door I. M. Pei. In Bosnië zegt Sam Osmanagich dat de heuvels bij Visoko piramides zijn. Wat daar gemeten wordt en hoe geologen ernaar kijken, lees je bij de piramides van Bosnië. Hoe al die soorten uit elkaar groeiden, van mastaba tot glazen piramide, lees je bij soorten piramides.

Vormen die je tegenkomt als je zoekt

  • Meditatiepiramide. Een groot open frame van hout of koperen buis, waar je onder kunt zitten. Meestal in de verhouding van Gizeh, soms in de steile Russische vorm.
  • Piramide van de gulden snede. Deel je bij Gizeh de schuine hoogte van een zijvlak door de halve basis, dan kom je uit op ongeveer 1,618: het getal van de gulden snede. Sommige makers bouwen hun piramide daarom precies op die verhouding. Of de Egyptenaren dat zo bedoelden, weet niemand. Dezelfde maten passen namelijk ook bij het getal pi, zoals John Taylor al zag.
  • Tetraëder en merkaba. Een piramide met een driehoek als voet: vier gelijke driehoeken. Schuif je twee tetraëders in elkaar, dan krijg je een ster, de merkaba. De naam komt van het Hebreeuwse merkava, wagen. In de jaren negentig maakte de Amerikaanse schrijver Drunvalo Melchizedek hem bekend; hij noemt de merkaba een voertuig van licht rond het lichaam.
  • Orgoniet. Kleine piramides van gietgars met metaalsnippers en vaak een kristal erin. Het idee gaat terug op Wilhelm Reich, een Oostenrijkse psychoanalyticus die eind jaren dertig zei een levensenergie te hebben ontdekt, het orgon. Hij bouwde er kasten van hout en metaal voor. Orgoniet zelf kwam veel later. Makers zeggen dat het de energie in een ruimte verbetert.
  • Kristallen piramide. Een massieve piramide, geslepen uit een steen als bergkristal of amethist. Dezelfde vorm, maar dicht in plaats van open. Over de stenen zelf lees je meer bij kristallen.

Wat men bedoelt met piramide-energie

In de jaren dertig vertelde de Fransman Antoine Bovis dat hij in de Grote Piramide dode dieren had gevonden die niet waren vergaan. Hij schreef dat toe aan de vorm, bouwde thuis kleine piramides na en zei dat een dode kat daaronder uitdroogde in plaats van te rotten. In 1949 vroeg de Tsjech Karel Drbal octrooi aan op een kartonnen piramide waaronder scheermesjes langer scherp zouden blijven. In zijn octrooi staat dat hij zo met één mesje gemiddeld ruim honderd keer kon scheren, met het mes in de richting noord-zuid. In 1973 maakte de Amerikaan Patrick Flanagan het idee populair met zijn boek Pyramid Power. Hij schreef dat planten onder een piramide beter groeiden en dat water er anders van ging smaken. Sindsdien heet het geheel piramide-energie.

Een nieuw hoofdstuk schreef de ingenieur Alexander Golod. Hij liet in Rusland grote piramides bouwen in de steile vorm die nu zijn naam draagt. De bekendste stond tot een storm in 2017 zo'n 30 kilometer buiten Moskou: 44 meter hoog, van doorschijnend plastic, eind 1999 klaar, en volgens een verslag uit 2000 zijn zeventiende. Golod vertelde er grote dingen over. Hij vertelde dat zaden die een tijd in de piramide hadden gelegen, meer opbrachten, en dat er boven de piramide een kolom van ionen zou staan die de ozonlaag herstelt. Hij schreef zijn piramides ook een gunstige werking op de gezondheid toe. Wat er volgens Golod en de onderzoekers om hem heen gemeten is, lees je bij de piramides van Golod.

Het is een verhaal dat al bijna honderd jaar mensen nieuwsgierig maakt. Wat er sindsdien aan piramides is gemeten, van India tot Sint-Petersburg, lees je bij piramide-energie.

Er is één bevinding uit de gewone natuurkunde die in dit verband vaak wordt genoemd. In 2018 rekenden natuurkundigen van de ITMO-universiteit in Sint-Petersburg uit hoe de Grote Piramide van Gizeh zich gedraagt bij radiogolven met een golflengte van 200 tot 600 meter. Volgens hun berekening kan hij die golven bundelen in zijn kamers en onder zijn basis. Ze willen het effect nu op heel kleine schaal nabootsen, voor sensoren en zonnecellen.

In maart 2025 ging een ander verhaal de wereld over. De Italiaanse onderzoekers Corrado Malanga en Filippo Biondi lieten beelden zien die volgens hen bewijzen dat onder de piramide van Chefren, de buurman van de Grote Piramide, acht verticale schachten liggen, omgeven door gangen in de vorm van een spiraal, tot meer dan 600 meter diep. Ze haalden die beelden uit satellietradar, met een eigen manier om de signalen uit te lezen. Malanga opperde dat de pilaren iets met het elektromagnetisch veld te maken kunnen hebben. Egyptologen en radarspecialisten zijn het niet met hen eens. Satellietradar reikt volgens hen lang niet zo diep in steen, het werk is niet door vakgenoten beoordeeld, en de Egyptische archeoloog Zahi Hawass noemde de bewering ongegrond. Een eerder artikel van Biondi en Malanga over de Grote Piramide, uit 2022, is in augustus 2026 door het tijdschrift Remote Sensing ingetrokken, wegens fouten in de methode. Opgegraven of door anderen nagemeten is er tot nu toe niets.

Koper of hout

De meeste piramides zijn van koper. Het buigt makkelijk, is stevig genoeg voor een open frame en krijgt een mooie kleur als het ongelakt is. Hout voelt warmer en rustiger aan. Onze houten piramides worden in elkaar gezet met koperen schroeven en pennen die we zelf maken, zodat er toch koper in zit. Het past in een tuin, of in een kamer waar koper te veel zou glanzen. Messing, een mengsel van koper en zink, is wat goudkleuriger en harder. Hoe ze verouderen en wat ze nodig hebben, lees je bij de materialen.

Waar zet je een piramide neer

  • Op een vaste plek. Kies een vensterbank, een plank of een hoek van de tafel, ergens waar hij mag blijven staan.
  • Met iets eronder. Veel mensen leggen er een plant, een paar kristallen of een kom water onder. Zo wordt het een klein plekje dat van jou is.
  • In de tuin. Tussen de planten of in de moestuin, zoals in de elektrocultuur. Zet hem stevig neer, dan krijgt de wind er geen vat op. Hoe dat in een gewone moestuin uitpakte, lees je bij onze moestuinproef.
  • Buiten verkleurt koper. Een ongelakte piramide wordt in de tuin binnen een seizoen bruin en later groen. Wil je dat niet, kies dan gelakt of hout.
  • Noord-zuid. Drbal schreef in zijn octrooi dat je de zijden van de piramide op de vier windrichtingen zet, zoals bij Gizeh. Daarom zetten veel mensen ze nog steeds zo neer. Het kompas op je telefoon is daarvoor genoeg.

Zelf een piramide maken

Wil je er zelf een maken? Met koperen buis, een zaag, een vijl en een paar verbindingsstukken kom je een heel eind. Het belangrijkste is de verhouding: bij een Cheops-vorm is de hoogte ongeveer 0,64 keer de lengte van de basis. Een basis van 24 cm geeft dan een hoogte van ruim 15 cm. Met de piramide-rekenhulp reken je voor elke maat de hoogte, de lengte van de ribben en alle hoeken uit.

Veelgestelde vragen

Welke piramide is het beste voor beginners?

Begin met de kleine Cheops-piramide van 13 cm. Hij past overal, en je merkt vanzelf of je hem een plek in huis of in de tuin wilt geven.

Moet een piramide op het noorden staan?

Het hoeft niet, maar het hoort bij de traditie. Drbal raadde het in zijn octrooi aan, maar schreef er zelf bij dat het niet noodzakelijk is. De zijden van de Grote Piramide wijzen vrijwel precies naar de vier windrichtingen, en wie de vorm van Gizeh volgt, zet hem vaak ook zo neer.

Kan een koperen piramide buiten staan?

Ja, dat kan. Ongelakt koper verkleurt dan, eerst bruin en later groen. Dat is patina, een laagje dat het koper zelf vormt. Gelakt koper houdt zijn glans langer.

Is piramide-energie bewezen?

Er is veel aan gemeten, van proeven in India tot een natuurkundig model van de Grote Piramide in Sint-Petersburg. Wie wat onderzocht en wat daaruit kwam, lees je bij piramide-energie.

Groeien planten beter onder een piramide?

In onze moestuinproef van 2026 brachten bieten en bleekselderij onder of vlak bij een piramide ruim twee keer zoveel op als erbuiten. Bij de moestuinproef lees je alle cijfers.

Liggen er pilaren onder de piramides van Gizeh?

Dat zeggen Corrado Malanga en Filippo Biondi sinds maart 2025, op basis van satellietradar. Nagemeten of opgegraven is het nog niet. Meer daarover lees je bij Klopt het dat?

Welke soorten piramides zijn er nog meer?

Veel. In Egypte begon het met de trappiramide van Djoser en de Knikpiramide van Snofroe. In Soedan staan er meer dan in Egypte, en in Mexico bouwden de Maya trappiramides met een tempel op de top. Tegenwoordig zie je ook meditatiepiramides om onder te zitten, tetraëders en orgoniet. In de piramide-atlas zie je ze naast elkaar, met hoogte en helling.

Marijn Makkes van der Deijl

Geschreven door Marijn Makkes van der Deijl, die sinds 2019 met koper en piramides werkt.

Bronnen

  • Lehner, M. (1997). The Complete Pyramids. Thames & Hudson. (maten en hoek van de Grote Piramide)
  • Drbal, K. Tsjechoslowaaks octrooi 91304, ingediend 4 november 1949, gepubliceerd augustus 1959.
  • Flanagan, G. P. (1973). Pyramid Power. Pyramid Publishers, Glendale. Latere drukken bij DeVorss & Co.
  • Ostrander, S. en Schroeder, L. (1970). Psychic Discoveries Behind the Iron Curtain. Prentice-Hall.
  • Taylor, J. (1859). The Great Pyramid: Why Was It Built? And Who Built It? Longman.
  • Smyth, C. P. (1864). Our Inheritance in the Great Pyramid. Strahan.
  • Petrie, W. M. F. (1883). The Pyramids and Temples of Gizeh. Field & Tuer.
  • Lambroschini, S. (2000). Russia: New Cult Of Pyramid Energy Draws Believers. Radio Free Europe/Radio Liberty.
  • Wikipedia (2026). Alexander Golod. (zaden en ionenkolom; pyramids.ru was niet bereikbaar)
  • Ikram, S. en Dodson, A. (1998). The Mummy in Ancient Egypt. Thames & Hudson.
  • Moss, C. (16 april 2025). Is there really a secret city under Egypt's pyramids? National Geographic.
  • Biondi, F. en Malanga, C. (2022). Remote Sensing 14(20), 5231. Ingetrokken op 10 augustus 2026.
  • Balezin, M., Baryshnikova, K. V., Kapitanova, P. en Evlyukhin, A. B. (2018). Electromagnetic properties of the Great Pyramid: First multipole resonances and energy concentration. Journal of Applied Physics 124, 034903.

Laatst bijgewerkt: november 2026