De piramide van Cheops in Gizeh

Koperen Cheops-piramide van buis op een witte ondergrond

De piramide van Cheops is de grootste van de drie piramides van Gizeh, en de enige van de zeven wereldwonderen van de oudheid die nog overeind staat. Het is ook de piramide die de meeste mensen voor zich zien als ze aan een piramide denken: breed, rustig, met vier gladde zijden die in één punt samenkomen. Hier lees je hoe hij gebouwd werd, wat erin zit, wat er de laatste jaren is ontdekt, en hoe zijn verhouding nu in huis terugkomt.

Gebouwd voor farao Choefoe

De piramide werd rond 2560 voor Christus gebouwd voor farao Choefoe, die de Grieken later Cheops noemden. Hij regeerde zo'n 25 jaar, en in die tijd moest zijn graf klaar zijn. Het werd het grootste bouwwerk dat Egypte ooit zou maken: ongeveer 2,3 miljoen stenen blokken, gemiddeld zo'n tweeënhalve ton per stuk. Bijna vierduizend jaar lang was dit het hoogste gebouw ter wereld. Pas rond 1311 werd hij ingehaald door de torenspits van de kathedraal van Lincoln in Engeland.

De kern is van kalksteen uit de omgeving. Voor de buitenkant gebruikten de bouwers fijne witte kalksteen uit Tura, aan de overkant van de Nijl, glad geslepen zodat de piramide in de zon moet hebben geglansd. Die bekleding is in de middeleeuwen grotendeels weggehaald voor gebouwen in Caïro. Voor de koningskamer kwam graniet uit Aswan, zo'n 800 kilometer stroomopwaarts.

Wie de piramide bouwden

Lang dacht men aan slaven. Dat beeld klopt niet. In 1990 vonden archeologen vlak bij de piramides de graven van de bouwers zelf, met brood en bier voor het hiernamaals, en even verderop de resten van een werkdorp met bakkerijen. De piramide werd gebouwd door vaste ploegen vaklieden, aangevuld met boeren die in de maanden dat de Nijl buiten zijn oevers trad niet op het land konden werken.

Hoe het werk ging, weten we sinds 2013 ook uit de eerste hand. Aan de Rode Zee, bij Wadi el-Jarf, vond de Franse egyptoloog Pierre Tallet de logboeken van Merer, een opzichter met een ploeg van zo'n veertig man. Ze beschrijven dag voor dag hoe zijn ploeg stenen uit Tura per boot over de Nijl en door kanalen naar Gizeh bracht, in het zevenentwintigste jaar van Choefoe. Het zijn de oudste beschreven papyri die ooit in Egypte zijn gevonden.

Wat erin zit

Doorsnede van de Grote Piramide van Gizeh met de koningskamer, de Grote Galerij, de koninginnenkamer, de onderaardse kamer en de ontdekkingen van 2017 en 2023
De Grote Piramide van noord naar zuid, vereenvoudigd. In blauw wat er in 2017 en 2023 werd ontdekt.

De ingang ligt aan de noordkant, een eind boven de grond. Vandaar loopt een gang schuin naar beneden, tot een onafgewerkte kamer diep in de rots onder de piramide. Halverwege takt een gang omhoog af. Die komt uit bij de Grote Galerij: een hoge, schuin oplopende ruimte van bijna 47 meter lang en ruim 8 meter hoog, met wanden die naar boven toe steeds smaller worden. Bovenaan ligt de koningskamer, helemaal van rood graniet, met de lege stenen sarcofaag. Boven het plafond liggen vijf lage ruimtes die het gewicht van de steen erboven opvangen. Een tweede, kleinere kamer halverwege, de koninginnenkamer, heeft zijn naam pas van ontdekkingsreizigers gekregen. Er is nooit een koningin in begraven.

Wat er nog wordt ontdekt

Ook na 4.500 jaar zit de piramide vol vragen. Sinds 2015 meet het internationale project ScanPyramids de binnenkant zonder iets te openen, met muonen: deeltjes uit de kosmische straling die dwars door steen gaan, maar minder makkelijk door massief gesteente dan door holle ruimte.

In 2017 meldden de onderzoekers in het tijdschrift Nature een grote, onbekende holte boven de Grote Galerij, minstens 30 meter lang. Wat het is, weet nog niemand. In 2023 volgde een tweede vondst: een gang van zo'n 9 meter lang achter de puntgevels boven de ingang aan de noordkant. Die gang kon met een camera door een kier worden gefilmd. Beide vondsten zijn door meerdere meetmethoden bevestigd. Wat erachter ligt, is nog niet bekend.

Precies op het noorden

Wat de piramide zo bijzonder maakt, is niet alleen de omvang, maar de precisie. De vier zijden wijzen vrijwel exact naar het noorden, oosten, zuiden en westen. Toen Flinders Petrie de piramide in 1880 en 1881 nauwkeurig opmat, kwam hij uit op een afwijking van maar een paar boogminuten, een twintigste van een graad. Ook de zijden zelf verschillen onderling maar een paar centimeter op ruim 230 meter. Hoe de bouwers dat zonder kompas voor elkaar kregen, waarschijnlijk met de sterren, is nog altijd een onderwerp van onderzoek. Het is ook de reden dat veel mensen hun piramide thuis met één zijde naar het noorden zetten.

De verhouding van Gizeh

De Grote Piramide was oorspronkelijk 146,6 meter hoog op een grondvlak van 230,3 meter. De zijvlakken lopen op onder 51 graden en 50 minuten, ofwel ongeveer 51,8 graden. De hoogte is daarmee ongeveer 0,64 keer de lengte van een zijde. Door de weggehaalde bekleding en de verdwenen top is hij nu nog 138,5 meter hoog. Een koperen Cheops-piramide volgt precies de oorspronkelijke verhouding, alleen dan een paar duizend keer kleiner.

Opvallend: de glazen piramide van het Louvre in Parijs, uit 1989, loopt op onder 51,5 graden, bijna dezelfde helling. Meer vergelijkingen zie je in de piramide-atlas.

De Cheops-piramide in huis

Voor thuis is de Cheops-vorm de piramide waarmee bijna iedereen begint. De koperen Cheops-piramide is er in twee maten:

  • Klein: 13 × 12 × 8 cm. Past op een bureau, een plank of in de vensterbank.
  • Groot: 24 × 23 × 15 cm. Groot genoeg om boven een plant, een glas water of een paar kristallen te zetten.

Beide zijn gemaakt van massief koper, met een kopergehalte van 99,1%. Wil je zelf een andere maat maken, dan reken je de lengtes uit met de piramide-rekenhulp.

Gelakt of ongelakt

Gelakt koper blijft glanzen. Ongelakt koper kleurt langzaam bruin, en buiten na een tijd groen. Die patina hoort bij het materiaal. Je kunt hem laten zitten, of wegpoetsen als je de glans terug wilt. Hoe dat gaat, lees je bij koper.

Waar zet je hem neer

Op een rustige plek waar je hem vaak ziet: op het bureau, in de vensterbank, naast een plant of op een plek waar je graag stil zit. Veel mensen zetten één zijde naar het noorden, zoals bij Gizeh. Buiten kan ook; ongelakt koper krijgt daar het snelst zijn patina.

De koperen Cheops-piramide vind je bij Meditech Europe: bekijk de koperen Cheops-piramide.

Veelgestelde vragen

Hoe oud is de piramide van Cheops?

Ongeveer 4.500 jaar. Hij werd rond 2560 voor Christus gebouwd voor farao Choefoe, die de Grieken Cheops noemden.

Hoe hoog is de piramide van Cheops?

Oorspronkelijk 146,6 meter, nu nog 138,5 meter, omdat de bekleding en de top zijn verdwenen. Elke zijde van het grondvlak is ruim 230 meter lang.

Wie bouwden de piramide van Cheops?

Geen slaven, maar vaste ploegen vaklieden, aangevuld met boeren in de maanden dat de Nijl overstroomde. Hun graven en hun werkdorp zijn bij de piramides teruggevonden.

Wat zit er in de piramide van Cheops?

Gangen, de Grote Galerij en drie kamers: de koningskamer van graniet met een lege sarcofaag, de koninginnenkamer en een onafgewerkte kamer onder de grond. In 2017 en 2023 werden daarnaast een grote holte en een verborgen gang ontdekt.

Wat is de hoek van een Cheops-piramide?

Ongeveer 51,8 graden, de helling van de Grote Piramide van Gizeh (51° 50′ 40″).

Hoe hoog is een Cheops-piramide ten opzichte van de basis?

Ongeveer 0,64 keer de lengte van een zijde. Een basis van 24 cm geeft een hoogte van ruim 15 cm.

Wat is het verschil met een Russische piramide?

De Russische piramide is veel steiler, onder ongeveer 76 graden, en daardoor ongeveer twee keer zo hoog als breed.

Marijn Makkes van der Deijl

Geschreven door Marijn Makkes van der Deijl, die sinds 2019 met koper en piramides werkt.

Bronnen

  • Lehner, M. (1997). The Complete Pyramids. Thames & Hudson.
  • Tallet, P. & Lehner, M. (2021). The Red Sea Scrolls: How Ancient Papyri Reveal the Secrets of the Pyramids. Thames & Hudson.
  • Petrie, W. M. F. (1883). The Pyramids and Temples of Gizeh. Field & Tuer.
  • Morishima, K. e.a. (2017). Discovery of a big void in Khufu's Pyramid by observation of cosmic-ray muons. Nature 552, 386–390.
  • Procureur, S. e.a. (2023). Precise characterization of a corridor-shaped structure in Khufu's Pyramid by observation of cosmic-ray muons. Nature Communications 14, 1144.
  • Wikipedia (2026). Great Pyramid of Giza; Louvre Pyramid.

Laatst bijgewerkt: november 2026