Soorten piramides: van trap tot spits

Een piramide lijkt één vorm, maar er bestaan veel soorten. Sommige hebben treden, andere gladde wanden. Sommige zijn graftombes, andere dragen een tempel op hun top. En de piramides die mensen nu in huis zetten, zijn weer iets heel anders: open frames van koper of hout. Hier lees je hoe die soorten ontstonden en waarin ze verschillen.
Eerst een bank: de mastaba
Voordat er piramides waren, begroeven de Egyptenaren hun koningen en hoge ambtenaren onder een mastaba: een rechthoekig, plat bouwwerk van leemsteen of steen met schuine zijkanten. Het woord komt uit het Arabisch en betekent bank, omdat de vorm er vanaf een afstand op lijkt. Het graf zelf lag in een schacht diep onder de mastaba.
De trappiramide van Djoser
Rond 2650 voor Christus liet farao Djoser in Saqqara iets bouwen wat nog niet eerder had bestaan. Zijn bouwmeester Imhotep begon met een mastaba van steen en zette daar steeds kleinere lagen bovenop, tot er zes treden stonden van ruim 62 meter hoog. Het is de oudste grote piramide van Egypte, en het eerste grote Egyptische bouwwerk dat helemaal uit gehouwen steen is opgetrokken.
Zoeken naar de gladde wand
De farao's daarna wilden een piramide zonder treden, met gladde wanden die in een punt samenkomen. Dat bleek lastiger dan het lijkt. Onder farao Snofroe werd het drie keer geprobeerd:
- Meidum: begonnen als trappiramide, later opgevuld tot gladde wanden. Een groot deel van die buitenkant is ingestort.
- De Knikpiramide in Dahsjoer: de wanden beginnen onder zo'n 54 graden, en halverwege gaan ze flauwer verder, onder 43 graden. Waarschijnlijk werd de helling tijdens de bouw te riskant.
- De Rode Piramide, ook in Dahsjoer: meteen gebouwd onder 43 graden. Dit is de eerste geslaagde ware piramide, met gladde wanden van onder tot boven.
Zijn zoon Cheops bouwde daarna in Gizeh de Grote Piramide, onder 51,8 graden. Die helling werd de maat waar de meeste piramides nog altijd naar kijken, ook de koperen Cheops-piramide.
Meroë: klein, steil en talrijk
Ten zuiden van Egypte, in wat nu Soedan is, bouwden de koningen van Koesj eeuwen later hun eigen piramides. Alleen al bij Meroë staan er meer dan tweehonderd. Ze zijn klein, meestal tussen de 10 en 30 meter, en ze lopen steil op, onder zo'n 72 graden. Daarmee lijken ze meer op de Russische piramide dan op die van Gizeh. In heel Soedan staan zelfs meer piramides dan in Egypte, al zijn ze veel minder bekend.
Mexico: een tempel op de top
Aan de andere kant van de oceaan bouwden de volken van Midden-Amerika ook piramides, maar met een ander doel. Hun piramides hebben treden en trappen, en bovenop staat een tempel. Ze werden vaak in lagen gebouwd: een nieuwe piramide over een oudere heen. In El Castillo in Chichén Itzá zit zo een kleinere, oudere piramide verstopt.
El Castillo is ook een kalender. Elk van de vier trappen telt 91 treden. Samen met het platform bovenop kom je op 365, het aantal dagen van een jaar. En rond de lente- en herfstequinox valt de schaduw van de treden zo op de noordtrap dat er een slang langs naar beneden lijkt te kruipen.
Piramides van nu
Na de oudheid kwam de piramide steeds terug. De Romeinen bouwden er een als graf, de piramide van Cestius in Rome. In 1989 kreeg het Louvre in Parijs zijn glazen piramide, met de helling van Gizeh. En in de jaren negentig liet de Russische ingenieur Alexander Golod grote, steile piramides bouwen. Daaraan dankt de Russische vorm zijn naam.
De piramides die mensen nu in huis of in de tuin zetten, zijn bijna altijd open frames: vier ribben naar een top, op een vierkante basis. Je ziet vooral deze soorten:
- De Cheops-vorm: breed en rustig, met de helling van Gizeh. De vorm waarmee de meeste mensen beginnen.
- De Russische vorm: smal en hoog, ongeveer twee keer zo hoog als breed, naar de piramides van Golod.
- De zitpiramide: een groot frame, vaak van hout of koperen buis, waaronder je kunt zitten of mediteren.
- De tetraëder: een piramide met een driehoekige basis, dus met drie wanden in plaats van vier.
Waar die vormen van gemaakt worden, lees je bij de materialen. Alle piramides uit dit verhaal naast elkaar, met hoogte, helling en bouwjaar, vind je in de piramide-atlas.
Veelgestelde vragen
Wat is de oudste piramide?
De trappiramide van Djoser in Saqqara, gebouwd rond 2650 voor Christus. Het is de oudste grote piramide van Egypte.
Wat is het verschil tussen een trappiramide en een ware piramide?
Een trappiramide is opgebouwd uit treden, steeds kleinere lagen op elkaar. Een ware piramide heeft gladde wanden die van de basis tot de top doorlopen. De eerste geslaagde ware piramide is de Rode Piramide in Dahsjoer.
Waarom heeft de Knikpiramide een knik?
De wanden beginnen steil, onder zo'n 54 graden, en gaan halverwege verder onder 43 graden. Waarschijnlijk vonden de bouwers de steile helling tijdens de bouw te riskant.
Welk land heeft de meeste piramides?
Soedan. Daar staan er meer dan in Egypte, al zijn ze kleiner. Alleen al bij Meroë staan er meer dan tweehonderd.
Welke soorten piramides zet je in huis?
Meestal een open frame van koper of hout, in de brede Cheops-vorm of de steile Russische vorm. Grote frames om onder te zitten heten ook wel zitpiramide.
De koperen piramides in de Cheops- en de Russische vorm vind je bij Meditech Europe: de koperen Cheops-piramide en de koperen Russische piramide.

Geschreven door Marijn Makkes van der Deijl, die sinds 2019 met koper en piramides werkt.
Bronnen
- Lehner, M. (1997). The Complete Pyramids. Thames & Hudson.
- Encyclopaedia Britannica. Step Pyramid of Djoser; Bent Pyramid; Meroe.
- Encyclopaedia Britannica. What's Inside the Pyramid at Chichén Itzá?
- BBC History Magazine (juni 2023). Is it true that there are more pyramids in Sudan than in Egypt?
- Exploratorium. Ancient Observatories: Chichén Itzá, El Castillo.
Laatst bijgewerkt: november 2026